De Pastorie Sint-Denijs in Houwaart: Een monument met literaire geschiedenis
Bouw en architectuur
De pastorie werd gebouwd in 1756-1757 tijdens het pastoorschap van de abt van de abdij van Park-Heverlee. Het betreft een woning met twee verdiepingen uit het derde kwart van de 18de eeuw, opgetrokken in bak- en zandsteen met een fraaie steekboogdeur voorzien van een tussendorpel rustend op twee consooltjes en een latei met uitstekende sluitsteen.
De pastorie was omringd door een vijver en kan model staan voor een mooie woning uit de achttiende eeuw. Het gebouw heeft in de loop der jaren enkele wijzigingen ondergaan, waarbij de vensters werden aangepast en er een bijbouw werd toegevoegd in de loop van de 19de eeuw.
Literaire geschiedenis: Hendrik Conscience
Het meest opmerkelijke hoofdstuk in de geschiedenis van de pastorie is ongetwijfeld het verblijf van Hendrik Conscience in 1855. Hendrik Conscience verbleef in deze woning in 1855, zoals kerkmeester René De Keyzer bevestigde.
Volgens het boek van Marcel Lambin ("Hendrik Conscience - bladzijden uit de roman van een romancier"): "Ook in het hageland zwierven zij rond. in Houwaart, een dorpje in de buurt van Diest, waar Van Beers een stuk van zijn jeugdjaren had doorgebracht, logeerden zij enkele dagen in de pastorie. Daar ontstond Conscience's 'Plaag der Dorpen' (1855), dat de gesel van de drankzucht behandelt. Een thema, waarop de pastoor de romancier attent had gemaakt aan de hand van gruwelijke voorbeelden in zijn parochie."
Conscience was in gezelschap van zijn vriend Jan Van Beers, een populair dichter wiens moeder van Houwaart afkomstig was (Maria Teresia Van Meensel - dochter van koster Andries Van Meensel). Jan Van Beers was dus een vriend van Hendrik Conscience en in de 19de eeuw één der grootste Vlaamse dichters in het Nederlands taalgebied. Hij was eveneens een belangrijk voorvechter van de Vlaamse bewustwording.
Met Hendrik Conscience bezocht dus in de pastorij de toenmalige pastoor Verborgstadt. De belevenissen van deze oude priester die diende in het Boerenkrijg-leger waren ook een inspiratiebron voor de historische roman "De Boerenkrijg" van Conscience.
Kerkelijke context
De pastorie hoorde bij de parochie Sint-Denijs Houwaart, die deel uitmaakte van een groter kerkelijk landschap in Tielt-Winge. Vandaag zijn er in onze gemeente nog 6 parochies: Sint-Denijs Houwaart, Sint-Joris-Winge, Onze-Lieve-Vrouw Tielt, Sint-Martinus Tielt, Sint-Mattheus Meensel en Sint-Pieter Kiezegem. In de nabije toekomst zullen die samensmelten tot één parochie.
De parochie Sint-Donatus Tielt-Winge ontstond eind 2019 als samensmelting van alle parochies van de deelgemeenten (Sint-Denijs Houwaart, Sint-Mattheus en Sint-Pieter Meensel-Kiezegem, Sint-Joris Sint-Joris-Winge, en Sint-Martinus en O.L.V. te Tielt).
Erfgoedwaarde
Het gebouw heeft een erkende erfgoedwaarde. De pastorie is aangeduid als vastgesteld bouwkundig erfgoed sinds 08-10-2021. De parochieploeg en kerkraad bidden een weesgegroetje extra met de hoop op een mooie herbestemming van deze prachtige woning, wat de lokale betrokkenheid bij het behoud van dit historische monument benadrukt.
Voor de pastorie van Houwaart is er volgens diaken Luc Claeys een belangrijke literair-erfgoedkundige basis om op verder te bouwen, wat suggereert dat het Conscience-verleden van het gebouw een rol zou kunnen spelen in de toekomstige bestemming.
Bronnen
- Kerk Tielt-Winge: Tielt-Winge wordt 1 parochie. (2017, september).
- Inventaris Onroerend Erfgoed: Pastorie Sint-Denijsparochie. (2024).
- Kerk Tielt-Winge: Op bezoek bij Hendrik Conscience in Houwaart. (2021, mei).
- Tielt-Winge krijgt één grote pastorale zone. Aarschot Actueel.
- Verblijf Hendrik Conscience kan inspiratiebron zijn voor herbestemming pastorie van Houwaart. (2021, mei 19). Hola Hageland.
