Pastorie Logo

PASTORIE

Terug naar Geschiedenis

De Sint-Denijskerk in Houwaart: Een historisch monument met eeuwenoude wortels

Vroege geschiedenis en patronaat

In een akte uit 1147 staat vast dat Houwaart in die tijd een bezitting was van het kapittel van Sint-Jan-Evangelist te Luik. Dit kapittel bezat eveneens het patronaat van de kerk. De abdij van Park bezat evenwel sedert 1151 de helft der tienden en kwam later in het bezit van de grote tienden. Sedert de 13e eeuw behoorde Houwaart tot het land van Zichem.

In de 18e eeuw was het patronaat van de kerk overgegaan in handen van de prins van Rubempré (Horst) en zijn dochter Lore. Deze benoemde meestal seculiere priesters. In 1730 was een norbertijn van Park pastoor van Houwaart.

Architectuur en bouwgeschiedenis

De Toren

De kerk bestaat uit een vierkante, gedrongen gotische toren van ijzerzandsteen, zonder overkluizing op de benedenverdieping (13de of 14de eeuw); met een gotische arcade naar de beuk achter het orgel en blijkbaar dichtgemetseld oculus in de westmuur. De torenspits stamt uit de 17de eeuw; met een classicistisch portaal op de latei gedagtekend 1768.

De datering van de toren is echter complexer dan aanvankelijk gedacht. In de studie van Ludwig Lombaerts lezen we dat de toren veel moeilijker te dateren is. Dhr. Lombaerts probeerde de ouderdom te bepalen aan de hand van het uitzicht en de structuren die hij kon ontdekken in de zichtbare ijzerzandstenen. Vanaf de buitenzijde van de toren konden drie fasen onderscheiden worden. Deze komen neer op een eerste bouwfase in ijzerzandsteen tot op de hoogte van de nis met het beeld van Sint-Denijs, een bouwfase in ijzerzandsteen hierboven tot een overgang naar kalkzandsteen langs buiten en baksteen langs binnen, die dan een derde bouwfase vormt.

In de toren werd bij de verbouwing van de kerk een nieuwe toegangsdeur in Renaissance-stijl aangebracht (1768). De oude toegangsdeur is nog gedeeltelijk te zien. In een nis boven de deur staat het beeld van Sint-Denijs, de eerste bisschop van Parijs.

Het Hoofdgebouw

Het hoofdgebouw is een classicistisch gebouw van circa 1800, opgetrokken uit bak- en ijzerzandsteen (sokkel) met gebruik van arduin voor de vensteromlijstingen. Dit gebouw verving dus de oude kerk en werd gebouwd in de late classicistische periode.

Klokken

In de toren hangt een van de oudste klokken van het Hageland (1657). Deze klok is dus een bijzonder historisch element dat de verschillende bouwfasen van de kerk heeft overleefd.

Het historische orgel

Een van de belangrijkste schatten van de Sint-Denijskerk is het historische orgel. In de kerk bevindt zich een orgel van circa 1850, dat volgens opschrift werd gemaakt door 'P.A VAN DINTER/ FACTEUR D'ORGUES/ TIRLEMONT'.

Van Dinter behield de windlade en een aantal stemmen uit het vorig orgel, een vroeg-18de-eeuws orgel dat in het begin van de 19de eeuw grondig gereviseerd werd door P. Ch. Van Petegem. Het orgel in de Sint-Denijskerk is sinds 1981 beschermd.

Pieter Adam van Dinter was een gerenommeerde orgelbouwer die zich achtereenvolgens vestigde in Sint-Truiden, Tienen en Maaseik. Van 1847 tot 1857 was zijn atelier in Tienen gevestigd (Varkensmarkt 188), daarna bracht hij het over naar de Capucienstraat 9 in Maaseik.

Interieur en kunstschatten

In het koor bevinden zich een gotische calvarie (einde 15de eeuw) en folkloristische barokke beeldjes van Sint-Hubertus en Sint-Jacobus (17de eeuw); een mooie barokkansel (16de eeuw); en een gotische doopvont (16de eeuw).

Het gerestaureerde interieur van de kerk, met een aantal merkwaardige beelden uit de 16de en 17de eeuw, is de moeite waard.

De heilige Dionysius

Sint-Denijs was de eerste bisschop van Parijs. Volgens de legende wandelde hij na zijn onthoofding met zijn hoofd in zijn handen tot op de plaats waar hij begraven wilde worden: St. Denis ten noorden van Parijs. Deze heilige vormde dus de naamgever voor de kerk in Houwaart.

Moeilijke tijden

Ingevolge de beroerten en plunderingen, waarvan het Hageland het toneel was in de 16e eeuw, was het aantal der "communicantes" op het einde van de eeuw geslonken tot 60. Hierdoor gebeurde het dat de parochie lange tijd zonder pastoor was. De zielzorg werd toevertrouwd aan de pastoors van Sint-Pieters-Rode (Roeselberg) en Nieuwrode.

Het kerkhof en herinneringen

Op het oude kerkhof verwijzen een aantal graven naar de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog, wat de kerk en haar omgeving verbindt met meer recente dramatische gebeurtenissen in de geschiedenis.

Huidige situatie

De Sint-Denijskerk maakt deel uit van de gefusioneerde parochie Sint-Donatus Tielt-Winge. De kerk wordt gebruikt voor reguliere vieringen en speciale gelegenheden zoals Allerheiligen. De kerk dient ook als startpunt voor toeristische wandelingen in de omgeving, zoals de Houwaartsebergwandeling.

Erfgoedwaarde

De Sint-Denijskerk is aangeduid als vastgesteld bouwkundig erfgoed, wat het belang van dit historische monument onderstreept. De combinatie van verschillende bouwperiodes, de waardevolle kunstschatten en het beschermde orgel maken van deze kerk een belangrijk cultureel erfgoed voor de regio.

De Sint-Denijskerk in Houwaart vormt dus een boeiend voorbeeld van hoe een kerkgebouw door de eeuwen heen kan evolueren, waarbij elke periode zijn eigen stempel drukt maar tegelijkertijd respect toont voor het historische verleden. Van de 12de-eeuwse oorsprong tot het 19de-eeuwse orgel, van de gotische toren tot het classicistische schip, vertelt deze kerk het verhaal van een gemeenschap die doorheen de eeuwen haar geloof heeft beleefd en gevierd.

Bronnen

De Sint-Denijskerk in Houwaart: Een historisch monument met eeuwenoude wortels